Мәжілісте мектептерді басқару жүйесіне қатысты пікірталас қайта жанданып, жуырда бұл мәселе пленарлық отырыста ашық талқыланды. Депутаттар арасындағы пікір қайшылығы білім беру саласындағы басқару моделін қайта қарау қажеттігін көрсетіп отыр. Бір тарапта әлеуметтік-мәдени даму комитетінің төрағасы Асхат Аймағамбетов болса, екінші тарапта Мұрат Әбенов пен Ерлан Саиров өз ұстанымдарын білдірді.

Даудың негізгі себебі – 2021 жылдан кейін қалыптасқан мектептерді басқару жүйесінің моделі. Сол кезеңде білім беру саласында басқару деңгейлері қайта қаралып, мектептердің әкімшілік бағыныстылығы мен қаржыландыру тетіктері жаңартылған болатын. Бұл өзгерістер Асхат Аймағамбетов министр болған уақытта жүргізілген реформалармен байланыстырылады. Ол кезде мектептерді басқару мен қаржыландыру жүйесі қайта құрылып, облыстық деңгейдің рөлі күшейтілгені айтылды. Реформаның мақсаты ретінде білім сапасын теңестіру, ресурстарды біріздендіру және басқару жүйесін орталықтандыру арқылы тиімділікті арттыру көрсетілген.

Алайда бүгінгі күні бірқатар депутаттар осы модельдің нәтижесіне күмән келтіріп, кейбір өкілеттіктерді қайтадан аудан деңгейіне қайтару қажет деген пікір айтуда. Олардың уәжінше, қазіргі жүйе жергілікті басқарудың икемділігін төмендетіп, мектептердің нақты мәселелерін жедел шешуге кедергі келтіріп отыр. Сонымен қатар аудан әкімдіктерінің жауапкершілігі әлсірегені де сын ретінде айтылды.

Осы пікірталас аясында Ерлан Саировтың мұғалімдердің басқару және қоғамдық шешімдерге, соның ішінде сайлау процестеріне қатысуы жөніндегі бұрын айтқан ойлары да қайта еске алынды. Оның бұл бағыттағы ұсыныстары белсенді ұстаздар тарапынан сын мен қарсылыққа ұшырады. Кей мамандар мұндай бастамалар білім беру жүйесін саясаттандыруға алып келуі мүмкін деген алаңдаушылық білдіруде.

Керісінше, екінші тарап орталықтандырылған немесе облыстық деңгейде басқару білім беру стандарттарының біркелкі сақталуына, қаржының әділ бөлінуіне және өңірлер арасындағы теңсіздікті азайтуға мүмкіндік береді деп есептейді. Осы тұрғыда Асхат Аймағамбетов толық кері қайтару емес, аралас немесе гибридті модельді ұсынды. Оның айтуынша, мектептердің инфрақұрылымы, жөндеу жұмыстары және шаруашылық мәселелері жергілікті деңгейде қалуы мүмкін, ал кадр саясаты, оқу бағдарламалары мен әдістемелік стандарттар жоғары деңгейде реттелуі тиіс.

Пленарлық отырыста пікірталас ашық форматта өтіп, тараптар өз аргументтерін нақты мысалдармен негіздеуге тырысты. Дегенмен мәселе бірден шешімге келмей, қосымша талқылауға қалдырылды. Бұл жағдай білім беру жүйесінің басқару моделі әлі де толық қалыптасу үстінде екенін көрсетті.

Сарапшылар бұл тек әкімшілік құрылым туралы дау емес, жалпы білім беру сапасын айқындайтын стратегиялық мәселе екенін атап өтуде. Олардың пікірінше, орталықтандыру мен жергілікті басқару арасындағы тепе-теңдік табу – басты міндеттердің бірі. Бір жағынан орталықтандыру стандартты біріздендірсе, екінші жағынан жергілікті деңгей нақты мәселелерді тез шешуге мүмкіндік береді.

Айта кетері, мектептерді облыстық деңгейде орталықтандыру Мемлекет басшысының 2019 жылғы Жолдауында айтылған болатын. Сол жылы министр болған Асхат Аймағамбетов бұл өзгерістің тетіктерін әзірлеп, оны «білім сапасындағы теңсіздікті жоюдың басты құралы» ретінде қорғап шыққан еді. Реформа стратегиялық тұрғыдан қаржыны жүйелеу үшін дұрыс қадам болды деп есептеледі. Алайда, іс жүзіндегі «шаруашылық» мәселелерде (жөндеу, күнделікті қажеттілік) тиімділік төмендеген. Сондықтан қазіргі уақытта бұл жүйені жетілдіру, кейбір құзыреттерді қайтадан жергілікті жерге беру туралы пікірлер жиі айтылады.