Украина билігі Днепропетров облысындағы Каменское қаласында бұрынғы президент Нурсултан Назарбаевке арналған барельефті алып тастаудан бас тартты. Бұл туралы «Украина – Орталық Азия» жобасының авторы, журналист Григорий Пырлик хабарлады.

«Украина билігі Каменское қаласындағы Нұрсұлтан Назарбаевқа арналған барельефті демонтаждау жөніндегі ұсынысқа жауап берді. Днепропетров облысындағы Каменское қаласындағы оқу орнының ғимаратына орнатылған барельеф коммунистік тоталитарлық режим символикасына және ресейлік империялық саясатқа тыйым салу туралы заңға қайшы келмейді. Мұндай қорытындыға Украинаның Ұлттық жады институты келді», – деді Пырлик.

Оның айтуынша, барельефті алып тастауды қазақстандық белсенді, «Демос» қоғамдық ұйымының жетекшісі Тұрарбек Құсайынов ұсынған. Ол Каменское қалалық кеңесіне жолдаған өтінішінде Назарбаевтың КСРО Коммунистік партиясында және мемлекеттік басқару органдарында басшылық қызметтер атқарғанын еске салған.

«Сонымен қатар, Қазақстан Республикасының тұңғыш президенті бола отырып, Назарбаев елдің Ресейге тәуелділігін күшейтуге ықпал етті. Тіпті барлық қызметінен кеткеннен кейін де ол Украинаға қарсы соғыс бастаған елдің басшысы – Ресей президенті Владимир Путинмен ара-тұра кездесіп тұрады», – деп нақтылады журналист.

Оның сөзінше, Каменское қалалық кеңесі Құсайыновтың өтінішін алған соң, Назарбаевтың тұлғасына баға беру үшін Украинаның Ұлттық жады институтына жүгінген.

«2026 жылғы 15 сәуірде Құсайынов қалалық кеңестен хат алды, оған Украинаның Ұлттық жады институтының басшысы Александр Алферовтің жауабы қоса тіркелген. Екі құжат та «Украина – Орталық Азия» жобасының қолында бар. Алферов өз жауабында Институтта Нұрсұлтан Назарбаевтың ресейлік империялық саясатты жүзеге асыруға немесе насихаттауға қатысқаны туралы мәлімет жоқ екенін жазған. Украина заңнамасы мұндай саясатты украин халқын бағындыруға, қанауға және ассимиляциялауға бағытталған шаралар жүйесі ретінде анықтайды. Бұдан бөлек, Назарбаев – Украина мемлекеттік наградаларының иегері: 2010 жылғы Бостандық ордені және 1997 жылғы І дәрежелі Ярослав Мудрый ордені», – делінген хабарламада.

Институтта барельефтің Назарбаевқа дәл осы оқу орнының түлегі және Қазақстан Республикасының президенті ретінде қойылғаны, онда тыйым салынған символиканың жоқ екені, сондай-ақ қолданыстағы тіл туралы заң талаптарына сай келетіні түсіндірілген.

«Қазақстан Республикасының бұрынғы президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың құрметіне Каменское жоғары кәсіптік училищесінің оқу корпусының қасбетіне орнатылған барельеф коммунистік тоталитарлық режим символикасына және ресейлік империялық саясатқа тыйым салу туралы қолданыстағы заңнамаға қайшы келмейді, сондай-ақ украин және қазақ халықтары арасындағы мәдени байланыстар мен өзара достық қатынастарды бейнелейді», – деген қорытынды жасаған Алферов.

Айта кетейік, Назарбаев 1958–1960 жылдары сол кездегі Днепродзержинск қаласындағы №22 кәсіптік-техникалық училищеде білім алған. Қазір бұл қала Каменское деп аталады, ал оқу орны – Каменское жоғары кәсіптік училищесі.

«Училище ғимаратының қасбетіне Назарбаевқа арналған барельеф 2005 жылы орнатылған», – деп нақтылады Пырлик.

Жалпы алғанда, Нурсултан Назарбаевке арналған ескерткіштер мен мемориалдық нысандар саны Қазақстанда да, шетелде де аз емес. Әртүрлі деректер бойынша, ел ішінде ондаған ескерткіш, бюст және барельеф орнатылған. Олардың басым бөлігі 2000–2010 жылдары, Назарбаевтың билігі кезеңінде ашылған. Алайда 2022 жылғы Қаңтар оқиғаларынан кейін бұл нысандардың бір бөлігі қоғамдық сынға ұшырап, кейбірі алынып тасталды немесе атаулары өзгертілді.

Қазақстандағы ең белгілі ескерткіштердің қатарында елордадағы монументтер, сондай-ақ өңірлік орталықтардағы бюсттер бар. Бірқатар қалаларда Назарбаевтың аты берілген көшелер мен нысандардың атауы кейін өзгертілді. Кейбір ескерткіштер сақталғанымен, олардың айналасындағы қоғамдық пікір әлі де біркелкі емес.

Шетелдегі нысандардың қатарында Украинадағы осы барельефтен бөлек, Түркия, Ресей және басқа да елдерде орнатылған ескерткіштер аталады. Олардың кейбірі білім беру немесе мәдени мекемелердің аумағында орналасқан. Қазіргі таңда бұл нысандардың басым бөлігі сақталған, алайда жекелеген елдерде оларды қайта қарау туралы бастамалар да көтерілген.

Қазақстандағы ескерткіштердің ішінде Түркістан қаласындағы Назарбаев ескерткіші ерекше назар аудартады. Бұл нысан Түркістанның жаңғыртылуы мен өңірдің дамуына байланысты символикалық мәнге ие ретінде қойылған. Дегенмен соңғы жылдары бұл ескерткішке қатысты да қоғамда түрлі пікір айтылып жүр: бір тарап оны тарихи кезеңнің белгісі деп санаса, екінші тарап мұндай нысандарды қайта қарау қажет екенін алға тартады. Қазіргі уақытта Түркістандағы ескерткіш орнында тұр, алайда оның болашағына қатысты нақты шешім қабылданған жоқ.