Қытай Иранның жоғарғы көшбасшысы Али Хаменеидің қаза табуын қатаң айыптады. ҚХР Сыртқы істер министрлігінің 1 наурыздағы мәлімдемесінде бұл оқиға Иранның егемендігі мен қауіпсіздігіне қол сұғу, сондай-ақ БҰҰ Жарғысының қағидаттарын өрескел бұзу деп бағаланды. Бейжің тараптарды әскери әрекеттерді дереу тоқтатуға және шиеленістің ушығуына жол бермеуге шақырды.

Иран билігі аятолланың 28 ақпанда Тегеранға жасалған АҚШ пен Израильдің әуе соққысы кезінде қаза тапқанын растады. Шабуыл салдарынан оның бірнеше туысы, сондай-ақ қорғаныс министрі Азиз Насирзаде мен Бас штаб бастығы Абдол Рахим Мусави мерт болған. Ресей президенті Владимир Путин қайғылы жағдайға байланысты көңіл айтып, бұл оқиғаны халықаралық құқық нормаларын бұзу деп атады.

АҚШ президенті Дональд Трамп Truth Social желісінде Хаменеидің қаза тапқанын мәлімдеп, Иран тарапынан жаңа шабуылдар жасалған жағдайда «бұрын-соңды болмаған күшпен» жауап беретінін ескертті. Сонымен бірге ол қақтығыс өрши түссе, соғыс кемінде бір айға созылуы мүмкін екенін айтты. Бұл мәлімдеме аймақтағы ахуалды одан әрі ушықтырды.

Иран президенті Масуд Пезешкиан бұл шабуылды «варварлық әрекет» деп атап, агрессорларды айыптады. Иранның Қызыл Жарты ай қоғамының дерегінше, ел бойынша кемінде 201 адам қаза тауып, 747 адам жараланған. Хормозган провинциясындағы мектепке жасалған соққы салдарынан 108 адамның мерт болғаны хабарланды.

Елде уақытша басқару құрылымы жасақталды. Жаңа рухани көшбасшы сайланғанға дейін оның міндетін аятолла Алиреза Арафи атқарады. Ол президент пен сот жүйесінің басшысымен бірге уақытша кеңес құрамында елді басқармақ.

Али Хаменеи 1989 жылдан бері Иранның жоғарғы көшбасшысы қызметін атқарып келді. 1979 жылғы Ислам революциясынан бері бұл лауазымды небәрі екі адам иеленген. Жоғарғы көшбасшы – мемлекет басшысы әрі қарулы күштердің, соның ішінде Ислам революциясы сақшылар корпусының жоғарғы бас қолбасшысы саналады.

Халықаралық сарапшылардың пікірінше, оқиғаның әрі қарай дамуы бірнеше сценарий бойынша өрбуі ықтимал.

Бірінші сценарий – шектеулі соғыс. Бұл жағдайда тараптар бір-біріне зымыран және әуе соққыларын жасағанымен, қақтығыс аймақтық шеңберден шықпайды. Сарапшылар мұндай жағдайда негізгі нысана әскери инфрақұрылым болатынын айтады. Бұл нұсқа Трамп айтқан «бір айлық соғыс» форматына сәйкес келуі мүмкін.

Екінші сценарий – кең ауқымды аймақтық соғыс. Мұнда Иран одақтастары арқылы Израильге және АҚШ базаларына қарсы соққыларын күшейтіп, Парсы шығанағындағы теңіз жолдарына қауіп төндіруі мүмкін. Бұл мұнай бағасының күрт өсуіне және жаһандық экономикалық дағдарыс қаупіне әкеледі.

Үшінші сценарий – саяси келіссөздерге көшу. Қытай мен Ресейдің арағайындық бастамалары, сондай-ақ БҰҰ алаңындағы дипломатиялық қысым тараптарды келіссөз үстеліне отырғызуы ықтимал. Алайда Хаменеидің қазасынан кейін Иран қоғамындағы радикалдық көңіл күй бұл жолды қиындата түседі.

Таяу Шығыстағы ахуал күрделі әрі болжап болмайтын кезеңге өтті. Иран Ислам революциясы сақшылар корпусы «тарихтағы ең ауқымды операциясын» бастағанын мәлімдеді. Сарапшылардың ортақ пікірі – алдағы апталар аймақ тағдырын айқындайтын шешуші кезең болмақ.