«Сәлем – тәрбие басы»: Мектеп өміріндегі қазақы амандасу мәдениеті

Oinet.kz 25-09-2026

«Сөзге келмей, сәлем кел» дейді халық даналығы. Қазақ ұғымында амандасу – жай ғана дауыс ырғағын таныту немесе қарапайым әдет емес, ол – өзара сыйластықтың, адамгершілік пен ішкі мәдениеттің айқын көрінісі. 

Алайда, бүгінгі жаһандану мен ақпараттық тасқын дәуірінде мектеп қабырғасындағы оқушылардың бірін-бірі көргенде немқұрайлы өте шығуы немесе жат сөздермен сәлемдесуі жиі байқалады. Осы орайда, қазақы амандасу әдебін мектептердегі күнделікті тәрбие жұмысына жүйелі түрде енгізу ұсынысы – мезгілі жеткен, өте өзекті бастама.

Біріншіден, амандасу – тәрбиенің ең алғашқы әрі ең басты баспалдағы. Ата-бабамыз «Сәлем – сөздің анасы» деп, кездескен адамына амандық тиеуді парыз санаған. Үлкенді көре сала жолын кеспей, «Ассалаумағалейкум» деп қол беріп, я болмаса «Сәлеметсіз бе?» деп ізет білдіру – жас ұрпақтың бойында кішіпейілділік пен ізеттілікті қалыптастырады. Мектепте күн сайын таңертең ұлттық нақыштағы амандасу әдебінің сақталуы оқушыны тәртіпке, өзгелердің еңбегі мен жасын құрметтеуге баулиды.

Екіншіден, қазақы амандасудың өзіндік терең философиясы мен психологиялық маңызы бар. Қазақ халқында амандық сұрасу тек аман-саулықпен шектелмей, көңіл-үйді, ағайын-туыстың амандығын түгендеумен жалғасқан. Оқушылардың бір-біріне оң қолын кеудесіне қойып, ыстық ықыласпен, шынайы ниетпен сәлем беруі мектеп ішіндегі психологиялық климатты жақсартады. Бұл оқушылар арасындағы бауырмалдықты арттырып, буллинг немесе агрессия сияқты жағымсыз құбылыстардың азаюына оң ықпал етеді.

Үшіншіден, ұлттық амандасу әдебін мектептің күнделікті салтына айналдыру – ұлттық кодымды жаңғыртудың практикалық жолы. Тәрбие тек теориялық дәрістермен немесе салтанатты жиындармен шектелмеуі тиіс. Ол оқушының күнделікті әдетіне, тыныс-тіршілігіне айналғанда ғана нәтиже береді. Таңертең мектеп табалдырығын аттағаннан бастап мұғалімге, сыныптасына, тіпті мектеп қызметкеріне ізетпен сәлем беру дағдысы бірте-бірте қоғамдық мәдениетке ұласады.

Қорыта айтқанда, мектептегі қазақы амандасу әдебі – бұл тек өткенге құрмет емес, бұл – болашақ парасатты ұрпақты қалыптастырудың негізі. Амандасудан басталған ізеттілік оқушы бойында отансүйгіштік, жауапкершілік және үлкенге құрмет сияқты асыл қасиеттердің оянуына жол ашады. Сондықтан бұл бастаманы күнделікті Мектеп өмірінің ажырамас бөлігіне айналдыру – заман талабы әрі ұлттық тәрбиенің жарқын көрінісі.

Бокстан Азия ойындарының жүлдегерлерін салтанатты түрде қарсы алды
«Ұстаз айтса»: «Әділет» партиясы еліміздегі 250 мектепте педагогтермен кездесу өткізді
Сәйкес тақырыптар
Көтерілу