«Қылует» этномузейі – ұлттық өнердің ошағы
Шымкент қаласындағы Тұрлан шағынауданында «Қылует» этномузейі орналасқан.
«Қылует» этномузейі қазақстандықтарды ғана емес, шет елдік туристердің қызығушылығын туғызып отыр. Саз балшықтан жасалған аспаптар, ағартушылық және қылует бөлмесі, шеберханада құмыра жасау сырын меңгеру, айта берсе этномузейдің ерекшелігі көп Музейдің негізін қалаушы – этнограф, суретші, шебер әрі өнертанушы Кендебай Қарабдалов. Ол бұл орынды 2004 жылы өз қолымен саздан тұрғызып, қылует үлгісінде жасаған. «Қылует» музейі – тек көрме емес, ұлттық мұраны сезініп, бабалар өміріне бір қадам жақындауға жол ашатын орын. Туристер, оқушылар мен өнер сүйер қауым үшін бұл – таптырмас бағыт.
Мұндағы экспозициялар, ғимараттың ішкі көрінісі және әрбір ұсақ деталь — дизайнер, суретші және өнертанушы Қарабдаловтың қолымен жасалған. Музейге келген әрбір қонақ үлкен ілтипатпен қарсы алынады. Мұнда Қазақстан тарихымен танысып, ұлттық өнердің тереңіне үңілуге болады.
Мұнда тереңдігі 7 метрде орналасқан төрт бөлме бар. Таңғаларлығы — жазда мұнда ауа температурасы әрдайым +18°С, ал қыста +5°С-тан аспайды. Кіреберісте жарықпен жабдықталған бұл бөлмелер адамды ойға шомуға, рухани тепе-теңдікке жетелеуге арналғандай әсер қалдырады. Қонақтар өзіне ұнаған музыкалық аспаптың әуезді үнін тыңдап қана қоймай, рухани тыныштық пен эстетикалық ләззат ала алады. Музейге келушілердің қарасы қалың, оладың бірқатарының пікірі мынадай:
Таулы Алтайдан келген Сергей мен Анна: – Шымкент қаласына Ресейдің Новосибирск облысынан тусықандарымызға қыдырып келдік. Жолымыз осы музейге түсті. Мұндағы әрбір музыкалық құралдар, олардың үні өте керемет.
Мөлдір: музейден керемет әсер алдым. ХХ ғасырда осындай ұлттық құндылықтарды сақтап қалу, оны халыққа жеткізу, насихаттау үлкен еңбекті талап етеді.
Жасұлан, Тассайдағы балалардың жазғы лагерь тәрбиешісі: – Этномузей қылуетке ерекше балалар ерекше саяхат жасады. Кендебай Қарабдалов ағамыздың 20 жасынан бастап жасаған қолөнер бұйымдарын тамашаладық. Мұндай ұлттық құндылықтар туралы балаларымыз біліп, көзбен көруі тиіс.
Расында Шымкент тұрғыны Кендебай Қарабдалов қазақ халқының көне тұрмыс-тіршілігін айқын көрсететін бірнеше музыкалық аспаптарды, әртүрлі саздан жасалған тұрмыстық ыдыс-аяқтарды, құмыраларды өзі жасап шыққан. Бұл бұйымдар ұлт мәдениетінде сақталып қалған дәстүрлер мен өмір салтын айқын бейнелейді. Өзі этнограф, өнертанушы әрі сан алуан музыкалық аспаптарда — ұлттық және шетелдік — (мысалы, ауыз гармошкасы мен аккордеон) шебер ойнай білетін Кендебай Қарабдалов — нағыз жан-жақты дарын иесі. Этномузейде оның көптеген музыкалық аспаптары қойылған. Сонымен қатар, ол саз балшықтан бұйым жасаудың да хас шебері. Мұнда келушілер саз өнерінің қыр-сырымен де таныса алады. Бұл — отандасымызбен мақтануға тағы бір себеп және этномузейге баруға үлкен ынталандыру.