Сұлтанмахмұттың көзіне ота жасаған дәрігер

Oinet.kz 26-05-2020

Әбубәкір Бермұхамедұлы Алдияров - 1879 жылы Торғай облысы, Николаев уезінің (қазіргі Қостанай облысы, Комсомол ауданы) Сарай болысында ауқатты отбасында туған. Әкесі Бермұхамед Қауменұлы осы аймаққа белгілі адам болған. Осындай семьяда өскен Әбубәкір Алдияровтың мүмкінідігі мол еді. Ол қазақтың көрнекті педагог ағартушысы Ыбырай Алтынсариннің алғашқы шәкірттерінің бірі болды. Әбубәкірдің қазақ балаларына арналған Торғай қолөнер училищесінде оқып жүріп 1889 жылы ұстазы Ы.Алтынсаринмен түскен суреті сақталған. Ол 1891 жылы Орынбор ерлер гимназиясына түсіп, діни мағлұмат алудан бастап латын, неміс, француз тілі және басқа пәндерді оқып, жан-жақты білім алады.

Гимназияны 1899 жылы сәтті бітіріп шығады. Оқуды тәмамдарда берген мінездемесінде «Бұрынғы оқушы Алдияров Торғай облысы Сарай болысындағы би, құрметті азаматтар тұқымының баласы, Құдайға құлшылық етуші мұсылман қырғыздардан. Жасы 20-да, гимназияда 8 жыл оқыды.... гимназияда оқып жүргенде ол пансионда тұрды, Торғай облысы қырғыздарына арналған степендияны пайдаланды...» деп жазылған.

unnamed (6).jpg

Тұрмысы жақсы, мәдениетті семьяда өскен Әбубәкір Алдияров жастайынан зерек болады. Ол гимназияға орыс тілін еркін меңгеріп келді. Бұл оның гимназияны қиналмай еркін аяқтап шығуына көп көмек етті.

1899 жылы Алдияров Қазан императорлық университетінің медицина факультетіне түсіп, генерал адьютант Крыжановский атындағы степендияға оқиды, университетті 1904 жылы тәмамдайды.

Университетте жүргенде Ә.Алдияров барлық пәндерден, әсіресе негізгі медициналық сабақтар – фармакология рецептурасынан, дәрігерлік диагностикадан, хирургиялық патология мен терапеядан жоғары бағалар алып оқиды.

Троицк қаласында ол талантты хирург ретінде танылады, халық алдында және өзінің қызметтес жолдастары арасында зор беделге ие болады. Сол жылы Алдияров қазақтың демократ ақыны Сұлтанмахмұт Торайғыровқа күрделі ота (операция) жасайды. Бұл оқиға жайлы ақын Дихан Әбілев былай деп жазады:

«Қаладағы айтулы хирург Бәкір Алдияров пен терапевт Николай Иванович Пономарев Сұлтанмахмұт Торайғыровтың науқасын мұқият қарап шықты. Одан кейін Бәкір Алдияров Сұлтанмахмұттың көзіне операция жасады... «Құдай жарылқап, операция сәтті шықты! Бәкір Алдиярович бұл жолы өз қабілетінен де асып түсті» – деді Николай Иванович... Оның дәл алдында ақ халатты жас дәрігер Бәкір қуаныштан күліп тұрды.

Сұлтанмахмұт оны қайта-қайта құшақтап, «Құдайға сенбеуші едім, сөйтсем ол бар екен. Ол – сізсіз, Бәкір! Сіздің жаныңыз әрқашан шуаққа толсын, біздің өмірімізді мәңгі жылытып өтсін!» – дейді.

Халық арасында үлкен беделге ие болған дәрігер екеніне Ә.Алдияровтан емделген Г.Шоқаеваның 1913 жылы «Айқап» журналының сегізінші нөміріне жариялаған мақаласынан да көреміз. Бұл мақалада Троицк ауруханасының дәрігері Ә.Алдияровтың хал үстінде жатқан адамды емдеп шығарғаны, медициналық көмек алу үшін жұрттың оған келуге құштар екендігі айтылған. 1916 жылы ол өз еркімен әскер қатарына баруды өтініп Белоруссияның Пин деген батпақты аймағында ауыр жағдайда қызмет етіп жүрген қазақ солдаттарына дәрігерлік көмек көрсетеді.

Ә.Алдияров әскерден Троицкіге қайта оралып, осы қалада 1928 жылдың аяғына дейін дәрігер болып еңбек етті.

1925 жылы ол төрт айлық білім жетілдіру курсынан өтеді. 1928 жылы Өскемен қаласына келіп, түрлі дәрігерлік қызметтер атқарады: терапевтік және балалар ауруханасында меңгеруші, жұқпалы аурулар емханасында дәрігер болып істеді. 1936 жылы Қаракөл қаласында (Пржевальск қаласы) келіп, шамалы уақыт жұмыс істеді де, ауыр науқастанды. Одан кейінгі тағдыры 1938 жылға дейін еңбек еткен Жамбыл қаласымен тығыз байланысты.

Қазақстанда денсаулық сақтау ісінің қалыптасуы жолында зор еңбек сіңірген талантты да байырғы дәрігердің жүрек соғысы 59 жасында тоқтады.

Мөлдір БАЙМАХАНБЕТОВА,

ҚР Ұлттық академиялық кітапханасы

«Кітап» мұражайының меңгерушісі

Новый способ лечения рака
«Диабетпен ұзақ та бақытты өмір сүруге болады» - Мұхан ИСАБЕКОВ
Сәйкес тақырыптар
Көтерілу
×