Бүгінде цифрлық технологиялар адам өмірінің ажырамас бөлігіне айналды. Онлайн сауда жасау, мобильді банкингті пайдалану, әлеуметтік желілер арқылы байланысу және түрлі мемлекеттік қызметтерді интернет арқылы алу – күнделікті өмірдің қалыпты көрінісі. Цифрлық мүмкіндіктер уақытты үнемдеп, көптеген қызметті жеңілдеткенімен, интернет кеңістігін қылмыстық мақсатта пайдаланатын алаяқтардың да саны артып келеді. Соның салдарынан интернет-алаяқтық қазіргі қоғам үшін ең өзекті қауіптердің біріне айналып отыр.

Осыған байланысты елімізде жүзеге асырылып жатқан «Қауіпсіз ел» жобасы аясында киберқауіпсіздікті күшейту, интернет-алаяқтықтың алдын алу және азаматтардың цифрлық сауаттылығын арттыру бағытындағы жұмыстарға ерекше басымдық берілуде. Жоба аясында құқық қорғау органдары тұрғындар арасында түсіндіру жұмыстарын жүргізіп, азаматтарды интернеттегі қауіптерден сақтануға шақырып келеді. Сонымен қатар интернет-алаяқтықпен күрес, киберқылмыстардың алдын алу және қоғамда цифрлық қауіпсіздік мәдениетін қалыптастыру бойынша кешенді шаралар қолға алынған.

Мамандардың айтуынша, интернет-алаяқтық қылмыстары жылдан-жылға күрделеніп барады. Алаяқтар жаңа технологияларды меңгеріп, адамдардың сеніміне кірудің түрлі тәсілдерін қолданады. Тіпті соңғы уақытта қылмыстық әрекеттерде жасанды интеллект элементтерін пайдалану деректері де көбейген. Бұл интернет-алаяқтықпен күресті одан әрі күшейтуді талап етеді.

Түркістан облысында да интернет-алаяқтықтың алдын алу бағытында жүйелі жұмыстар жүргізілуде. 2026 жылдың алғашқы үш айында облыс аумағында интернет-алаяқтық қылмыстарының төмендегені байқалғанымен, кейбір өңірлердегі көрсеткіш әлі де алаңдатарлық деңгейде қалып отыр. Әсіресе Сауран, Сайрам, Сарыағаш аудандары мен Түркістан қаласында мұндай деректер жиі тіркелген. Мамандар қылмыс санының азаюы мәселенің толық шешілгенін білдірмейтінін айтады. Керісінше, алаяқтардың жаңа әдіс-тәсілдерге бейімделіп жатқанын аңғартады.

Қазіргі таңда интернет-алаяқтықтың түрлері де көбейіп кеткен. Соның ішінде ең кең таралған тәсілдердің бірі – банк қызметкері болып хабарласу. Алаяқтар өздерін банк немесе құқық қорғау органының қызметкері ретінде таныстырып, «есепшотыңызға қауіп төніп тұр», «сіздің атыңызға несие рәсімделіп жатыр» деген секілді жалған ақпарат айтады. Осылайша олар азаматтарды қорқытып, SMS арқылы келген кодтарды, банк картасының нөмірін немесе жеке мәліметтерін алуға тырысады. Нәтижесінде жәбірленушінің есепшотындағы қаражат қолды болады.

Сонымен қатар соңғы кезде фишинг тәсілі де кеңінен таралған. Бұл – жалған сайттар мен сілтемелер арқылы азаматтардың жеке деректерін алдап алу әдісі. Алаяқтар белгілі бір банкке, интернет-дүкенге немесе мемлекеттік сервиске ұқсас жалған сайт жасап, адамдарды сол жерге кіруге мәжбүрлейді. Азаматтар логин, пароль немесе банк деректерін енгізген сәтте мәліметтер қылмыскерлердің қолына түседі.

Интернет-дүкендер арқылы жасалатын алаяқтық та жиілеп отыр. Әлеуметтік желілерде арзан бағада тауар ұсынып, алдын ала төлем алған соң байланысқа шықпай кететін жағдайлар көп кездеседі. Кейде жалған жұмыс ұсыныстары арқылы да азаматтарды алдап жатады. Мәселен, «үйден шықпай жоғары табыс табуға болады» деген хабарландыруларға сенген адамдар түрлі «тіркеу жарнасын» аударып, кейін алаяқтардың құрбанына айналады.

Соңғы уақытта инвестициялық алаяқтық та қауіпті сипат ала бастады. Қылмыскерлер азаматтарға «аз уақыт ішінде мол табыс табасыз» деп жалған инвестициялық платформаларды ұсынады. Кейде олар криптовалюта немесе халықаралық компаниялардың атын жамылып, адамдарды қаржы салуға үгіттейді. Алайда салынған қаражат кейін қайтарылмайды.

Әлеуметтік желілердегі жалған аккаунттар арқылы жасалатын қылмыстар да көбейген. Алаяқтар адамдардың парақшасын бұзып кіріп немесе соған ұқсас аккаунт ашып, таныстарынан қарызға ақша сұрайды. Көп жағдайда азаматтар танысының атымен келген хабарламаға сеніп қалып, ақшаны алаяқтарға аударып жатады.

Мамандар интернет-алаяқтықтың құрбаны болмас үшін бірнеше қарапайым қауіпсіздік ережесін сақтау қажет екенін айтады. Ең алдымен бейтаныс адамдарға SMS-кодтарды, банк картасының CVV нөмірін және жеке мәліметтерді беруге болмайды. Күмәнді сілтемелерге өтпеу, белгісіз қосымшаларды жүктемеу және барлық ақпаратты ресми дереккөздер арқылы тексеру маңызды.

Сонымен қатар банк қызметкерлері ешқашан телефон арқылы құпия кодтарды немесе карта деректерін сұрамайтынын есте ұстаған жөн. Егер күмәнді қоңырау түссе, әңгімені тоқтатып, банктің ресми нөміріне қайта хабарласқан дұрыс.

Құқық қорғау органдары да тұрғындарды барынша сақ болуға шақырады. Түркістан облысында профилактикалық шаралар аясында ауыл-аймақтарда, халық көп жиналатын орындарда түсіндіру жұмыстары жүргізіліп, жадынамалар таратылуда. Сонымен бірге әлеуметтік желілер мен LED-экрандар арқылы интернет-алаяқтықтың жаңа түрлері жөнінде ескерту материалдары тұрақты жарияланып келеді.

Мамандардың пікірінше, интернет-алаяқтықтан қорғанудың ең тиімді жолы – цифрлық сауаттылықты арттыру. Әр азамат өзінің жеке мәліметтеріне жауапкершілікпен қарап, интернеттегі қауіпсіздік ережелерін сақтауы қажет. Өйткені киберқауіпсіздік – тек құқық қорғау органдарының ғана емес, бүкіл қоғамның ортақ жауапкершілігі.