Сайлау жайы мен ондағы сайлаушы мүддесі сөз болды

Oinet.kz 10-05-2024 47

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен Ата Заңымыз – Конституцияға өзгерістер енгізіліп, сайлау жүйесі түбегейлі жаңғыртылды. Жалпы 2022 жылы өткен референдумда халық тарапынан үлкен қолдау болды. Жаңа бағытты ұстанған мемлекетіміздің сайлау жүйесінде оң өзгерістерді бүгінде көріп отырмыз. 

Screenshot_18.jpg

Жыл басында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев «Egtmen Qazaqstan» газетіне берген сұхбатында өткен жыл еліміз үшін саяси реформаларға толы жыл болғанын айтты. «Біз негізгі саяси реформаларды аяқтап қалдық. Конституциялық Сот жұмысын бастады. Мәжіліс және барлық деңгейдегі мәслихат депутаттары жаңа ереже бойынша сайланды. Алғаш рет аудан және облыстық маңызы бар қала әкімдерін сайладық. Ауыл және ауылдық маңызы бар қала әкімдерін сайлау жалғасты. Былтыр 700-ге жуық ауыл әкімі сайланды» деген болатын.

Бүгінде сайлау жүйесі жетілдіріле түсуде. Осыған орай жуырда Орталық сайлау комиссиясы жанындағы Сарапшылық кеңестің төртінші отырысы болып өтті. Оған комиссия төрағасы Нұрлан Әбдіров, Сарапшылық кеңес¬тің жаңа мүшелері – Мәжіліс депутаты, Заң¬нама және сотқұқықтық реформа коми¬теті¬нің төрағасы Снежанна Имашева және Қа-зақ¬¬станның Азаматтық Альянсының Пр嬬¬зи¬денті Бану Нұрғазиева, сондай-ақ конституциялық және басқа да құқық салаларының ғалымдары, сайлау саласының сарапшылары, практиктер, ОСК жанындағы Жас сайлаушылар клубының мүшелері, мемлекеттік органдардың өкілдері қатысты.

Жиында сарапшылар сайлауда дауыс берудің баламалы нысандарын, кандидаттардың ел аумағында тұрақты тұру дерегін анықтау бөлігінде отырықшылық цензі, дауыс беру күні толтырылған бюллетеньді фотобейне тіркеуге тыйым салуды енгізу мәселелерін талқылады.

Нұрлан Әбдіров күн тәртібінің бірінші мәселесін талқылау Президенттің «Жаңа Қазақстан: жаңару және жаңғырту жолы» Жолдауында сайлау үдерісін ұйым¬дастырудың, сондай-ақ дауыс берудің баламалы түрлерін, оның ішінде электрондық, мерзімінен бұрын, қашықтан, көпкүндік дауыс беру тәсілдерінің үздік әлемдік тәжірибесін зерделеу аясында өтіп жатқанын атап айтты. Жалпы бүгінгі күні ғалымдар мен практиктердің қатысуымен электронды және қашықтан дауыс беру бөлігіндегі зерттеулер әлі де жалғасып келеді. Комиссия төрағасы қағаз бюллетеньдерді пайдалану арқылы қолданылатын көпкүндік және мерзімінен бұрын дауыс беруге назар аударуды ұсынды.

Әділет министрлігінің Заңнама және құқықтық ақпарат институтының қызмет¬кері Николай Турецкий мерзімінен бұ¬рын дауыс беру институты Аустралия, Канада, Жаңа Зеландия, Норвегия, Ресей, АҚШ, Түрікменстан, Түркия, Финляндия, Швейцария және Швеция сияқты елдерде жұмыс істейтінін айтты. Олардың кейбіреулерінде дауыс беру қашықтан – пошта немесе интернет арқылы өткізіледі. Италия, Лихтенштейн, Норвегия, Чехияда көпкүндік дауыс беру тұрақты негізде қол¬да¬нылады. Сонымен қатар ғалым отырыс¬қа қатысушылардың назарын ықтимал тәуекелдерге, оның ішінде, ең алдымен, дауыстарды санау рәсімінің қауіпсіздігі мен ашықтығын қамтамасыз етуге аударды. Өзге де сарапшылар тақырып аясында өз ой-пікірлерін ортаға салып, ұсыныстарымен бөлісті.

Нұрлан Әбдіров көпкүндік, мерзімі¬нен бұрын дауыс беру тақырыбындағы пікірталас Сарапшылық кеңес алаңында алғашқы рет талқыланғанын атап өтті. «Кәсіби талқылауды жалғастыру қажет, жан-жақты пысықтау, талқылаулар негізінде неғұрлым перспективалық ұсыныстарды бірлесіп іске асыру, зерттеулерді өрістету және олардың нәтижелерін сынақтан өткізу қажет. Мұның бәрі ведомствоаралық ынтымақтастықты қажет етеді», деді ол.

Сарапшылық кеңестің мүшесі Снежанна Имашеваның айтуынша, елімізде сайлауға жүйелі түрде төмен қатысатын өңірлер бар екен. «Сондықтан бұл мәселені зерделеп, дауыс берудің баламалы нысандарын пайдалану туралы шешім қабылданған жағдайда, осы өңірлерді қанатқақты жобаға енгізу қажет. Бұл ретте сайлауды ұйымдастырушылар тарапынан нақты әкімшілендіру мен ашықтық қамтамасыз етілуге тиіс», деді ол.

Кеңес мүшесі Ерлан Бұзырбаев пікір¬сайыс барысында көпкүндік дауыс беру нысандарын референдумдарда қолдануды ұсынды. Сонымен қатар ол отырысқа қатысушылардың назарын кері әсер ету тәуе¬келдеріне аударып, уақытты созу элек¬торалды оқиға маңыздылығының төмендеуіне әкелуі мүмкін екенін айтты.

Президент жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының магистранты Айсана Рақымова сайлауға жастардың қатысуын арттыру үшін ішінара қашықтан электронды дауыс берумен бірге көпкүндік дауыс беруді енгізуді ұсынды. Ал саясаттану магистрі Нұрғазин Әмірлан электронды дауыс беруді пайдалану туралы шешім қа¬был¬дағанға дейін ақпараттық қауіпсіздік және қор¬ғауды күшейту тақырыбын көтерді.

ІІМ Көші-қон қызметі комитеті¬нің төрағасы Аслан Аталықов ведомство канди¬даттардың «отырықшылық цензіне» қатысты мәселелерді құқықтық реттеуде бірқатар ұсыныс дайындағанын хабарлады.

«Халықтың көші-қоны туралы» заңға «ҚР аумағында тұрақты тұру» ұғымымен толық¬тыру бөлігінде түзетулер әзірленді. Егер ел азаматы Қазақстаннан тыс жерде он екі айдан аспайтын мерзімде үздіксіз болса, онда ол елде тұрақты тұрады деп есеп¬теле¬ді. Бұл ретте шетелде болу ел аумағын¬да тұрақты тұрудың үзілуі ретін¬де ескеріл¬мейтін азаматтардың нақты санаттарын белгілеу жоспарланып отыр. Пр¬фессор Марат Қоғамов «отырық¬шы¬лық цензі» қажет екенін, ал «Халықтың көші-қоны туралы» заңға жоспарланған түзетулер аясында олардың Қазақстан азаматтығы туралы заңнама нормаларымен үйлесімділігін қамтамасыз ету қажет екенін айтты.

Келесі мәселе бойынша ОСК басшысы дауыс беру күні толтырылған бюллетеньді фото-бейне тіркеуге тыйым салуды енгізу мәселесі кеңестің екінші отырысында жан-жақты талқыланғанын еске салды. Комиссия төрағасы сайлау күні дауыс беру және сайлау құпиясы мен үгіт тәр¬ті¬бін бұзу тәуекелдерін болдырмау мақ¬сатын¬да толтырылған бюллетеньді фотобейне тіркеудің алдын алу шараларын қабыл¬даудың маңыздылығын атап өтті.

Мәселен, мемлекеттік басқару академиясының Элек¬торалды оқыту орталығының сарапшысы Мархабат Ыбырайханова сайлау күні тол-тырылған бюллетеньнің фотобейнесін тарату тыйым салынған үгіт екенін айтты. Себебі мұны инфлюенсерлер сайлау нәтижесіне әсер ету мақсатында қолдануы мүмкін.

Академия магистранты Асан Әміренов толтырылған бюллетеньді тарату үшін суретке түсіру мәселелері, ең алдымен, азамат¬тардың сайлау мәдениеті мәселесі деген пікір білдірді. Оның пікірінше, бұл тыйымды енгізу үшін барлық мәселені жан-жақты пысықтап, мұқият зерттеу маңызды.

Сарапшылық кеңестің мүшесі Бану Нұрғазиева толтырылған бюллетеньді суретке түсіруге тыйым салу керек деген пікір¬де. «Себебі бұл, ең алдымен, дауыс беру құ¬пия¬сын қамтамасыз етеді. Сонымен қатар азаматтық борыштың орындалуын және дауыс беруге келуге шақыруды көрсететін сайлау учаскелерінен алынған селфи, керісінше, жағымды және дауыс беру құпиясын сақтауға қайшы келмейтін құбылыс», дейді сарапшы.

«Конституцияда бекітілген дауыс беру құпия¬сын сақтау құқық емес, міндет» еке¬нін атап өткен Снежанна Имашева толты¬рыл¬ған бюллетеньді фотобейне тіркеуге тыйым салуды енгізу сөзсіз керек екенін айтты.

Пікір алмасу қорытындысында кеңес мүшелері ОСК-ға дауыс беру күні толты¬рыл¬ған бюллетеньді фотобейне тіркеуге тыйым салу мүмкіндігін зерттеуді ұсынды. Отырыс соңында Нұрлан Әбдіров Ортсай¬лауком қыз-метінің негізінде қолданыстағы сайлау тәжі¬рибесін жақсарту арқылы сайлау¬шы¬лар¬ға барынша қолайлы жағдай жасау қажет¬тігін атап, айтылған пікір-ұсыныстар жинақ¬талып, мұқият пысықталатынын хабарлады. 

Шаруаларға 5 пайызбен несие беріледі
Аймақтардың әкімдерін сайлау демократиялық тұрғыда жүзеге асырылуда
Сәйкес тақырыптар
Көтерілу