Түркістан облысында интернет-алаяқтықтың алдын алу және киберқылмысқа қарсы күрес бағытындағы жұмыстар жүйелі түрде күшейтіліп келеді. Бұл туралы брифинг барысында Түркістан облыстық Полиция департаментінің Киберқылмысқа қарсы іс-қимыл басқармасының басшысы Қуанышбай Жұмаділдаев мәлімдеді. Оның айтуынша, өңірде жүзеге асырылып жатқан «Қауіпсіз ел» жобасы аясында цифрлық қауіпсіздік мәселесіне ерекше назар аударылуда.

Мамандардың сөзінше, соңғы жылдары цифрлық технологиялардың қарқынды дамуы интернет-алаяқтық қылмыстарының көбеюіне әсер еткен. Әсіресе, жалған онлайн несие рәсімдеу, өзін банк қызметкері немесе құқық қорғау органы өкілі ретінде таныстыру, әлеуметтік желілер арқылы жалған инвестициялық жобалар ұсыну, фишингтік сілтемелер тарату, мессенджерлер арқылы аккаунттарды бұзып алу секілді қылмыс түрлері жиілеген. Соның салдарынан азаматтар қаржылай шығынға ұшырап қана қоймай, психологиялық және моральдық зардап шегуде.

Түркістан облысында жыл басынан бері интернет-алаяқтыққа қатысты 212 қылмыстық дерек тіркеліп, оның 144-і ашылған. Құқық қорғау органдары мұндай қылмыстардың алдын алу үшін тек жедел-іздестіру шараларын ғана емес, халықтың цифрлық сауаттылығын арттыруға бағытталған кешенді жұмыстарды да қолға алған.

Бүгінде «Қауіпсіз ел» жобасы аясында өңірде киберқауіпсіздік мәдениетін қалыптастыру негізгі бағыттардың біріне айналып отыр. Жоба мақсаты – қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету ғана емес, азаматтарды интернет кеңістігіндегі қауіп-қатерлерден қорғау, ақпараттық қауіпсіздік деңгейін көтеру және тұрғындардың цифрлық сауаттылығын арттыру. Осы бағытта полиция қызметкерлері 347 мыңнан астам тұрғын үйді аралап, халықпен бетпе-бет түсіндіру жұмыстарын жүргізген. Тұрғындарға күмәнді қоңырауларға сенбеу, жеке деректерді бөгде адамдарға бермеу, SMS арқылы келген кодтарды ешкімге айтпау және әлеуметтік желідегі жалған сілтемелерге өтпеу жөнінде кеңестер берілген.

Мамандардың айтуынша, қазіргі таңда интернет-алаяқтықтың бірнеше кең таралған түрлері бар. Соның бірі – фишинг. Бұл жағдайда алаяқтар банктің немесе белгілі бір ұйымның атынан жалған сайт жасап, азаматтардың банк картасының нөмірі мен құпия кодтарын алдап алады. Сонымен қатар, жалған интернет-дүкендер де көбейген. Алаяқтар әлеуметтік желіде арзан бағада тауар ұсынып, алдын ала төлем алғаннан кейін байланысқа шықпай кетеді.

Тағы бір жиі кездесетін түрі – «банк қызметкері» болып хабарласу. Қаскөйлер азаматтарға қоңырау шалып, олардың есепшотынан күмәнді операция жасалып жатқанын айтып қорқытады. Кейін жеке мәліметтер мен SMS-кодтарды сұрап, есепшоттағы қаржыны иемденеді. Бұдан бөлек, соңғы уақытта WhatsApp және Telegram мессенджерлерінде таныстың атынан хабарлама жіберіп, қарыз сұрау фактілері де көбейген.

Киберқылмыскерлер жалған инвестициялық платформалар арқылы да азаматтарды алдап соғуда. Олар қысқа уақытта көп табыс табуға уәде беріп, адамдарды қаржы салуға итермелейді. Нәтижесінде салымшылар ақшасынан айырылып қалады. Мамандар мұндай ұсыныстарға сенбеуге және кез келген платформаның заңдылығын мұқият тексеруге шақырады.

Интернет-алаяқтықтан сақтану үшін қарапайым қауіпсіздік ережелерін сақтау маңызды. Атап айтқанда, банк картасының CVV-кодын, SMS арқылы келген растау кодтарын және жеке деректерді ешкімге бермеу қажет. Күмәнді сілтемелерге өтпеу, белгісіз қосымшаларды жүктемеу, әлеуметтік желідегі жалған жарнамаларға сақ болу да аса маңызды. Сонымен қатар, әртүрлі аккаунттарға күрделі құпиясөз орнатып, екі факторлы қорғаныс жүйесін қолдану ұсынылады.

Мамандар қоғамдық орындардағы ашық Wi-Fi желілерін пайдаланғанда да абай болуға кеңес береді. Себебі мұндай желілер арқылы жеке мәліметтердің таралу қаупі жоғары. Сондай-ақ, интернет арқылы сауда жасаған кезде тек сенімді сайттарды пайдаланып, сатушының пікірлері мен ресми тіркелу деректерін тексеру қажет.

Жастар арасында да ақпараттық қауіпсіздік мәселесіне басымдық беріліп отыр. Биыл облыстағы жоғары оқу орындарында 370-тен астам кездесу өткізіліп, студенттерге интернеттегі қауіпсіздік ережелері түсіндірілген. Мамандар жастарға әлеуметтік желілердегі жалған жарнамалар, онлайн ойындар арқылы жасалатын алаяқтық әрекеттер, кибербуллинг пен жеке мәліметтердің таралу қаупі туралы жан-жақты ақпарат берген.

Сала мамандарының айтуынша, қазіргі таңда киберқылмыскерлер жасанды интеллект технологияларын да пайдалана бастаған. Олар азаматтардың дауысын салып хабарласу, жалған бейнематериалдар жасау, фейк аккаунттар арқылы сенімге кіру секілді жаңа тәсілдерді қолдануда. Сондықтан кез келген ақпаратты мұқият тексеріп, күмәнді әрекеттер байқалған жағдайда бірден құқық қорғау органдарына хабарласу қажет.

Бүгінде «Polisia.kz» сайты мен «Түркістан облысы Полиция департаменті» әлеуметтік желідегі ресми парақшаларында интернет-алаяқтықтың жаңа түрлері туралы ақпараттар, бейнероликтер мен сақтық шаралары тұрақты түрде жарияланып келеді. Сонымен қатар, облыс аумағындағы LED экрандар мен билбордтарда ескерту сипатындағы материалдар орналастырылған. Бұл жұмыстардың барлығы өңірдегі киберқауіпсіздікті күшейтіп, тұрғындардың қауіпсіз цифрлық ортада өмір сүруіне жағдай жасауға бағытталған.

Мамандар интернет кеңістігіндегі қауіпсіздік – тек құқық қорғау органдарының ғана емес, әрбір азаматтың ортақ жауапкершілігі екенін атап өтуде. Сондықтан цифрлық дәуірде жеке мәліметтерді қорғау, интернетті сауатты пайдалану және ақпараттық қауіпсіздік талаптарын сақтау қоғам қауіпсіздігінің маңызды бөлігіне айналып отыр.